Nexhmije Pagarusha, zëri i mrekullueshëm i diktaturës

Paska vdekur Nexhmije Pagarusha, ndjesë pastë!

Kujtimi më i hershëm që kam për Nexhmijen është nga fëmijëria ime. Do të kem qenë 6 vjeç. Jam në shtëpinë e vjetër të gjyshes dhe bëj detyrat e shkollës, ndërsa nga radioja e markës jugosllave Portorozh, e mbuluar me qëndisma, vjen me zë të ulët një këngë e Nexhmijes. Unë s’e kam mendjen aty, nuk dëgjoj as hapat e babait që kthehet nga puna. Ai me të hyrë në dhomë ndalet, mpreh veshët. Nuk më flet, as më vëren fare. Kalon skaj meje si të mos isha, e shkon dhe fik radion duke sharë nëpër dhëmbë. Pastaj del i zymtë nga dhoma. Në heshtjen e krijuar, oktava fantome të Bareshës përzihet me vajin e mbytur teë nënës sime në kuzhinë. Ajo sa ka marrë vesh se babain e kanë hequr nga puna, përsëri.

Unë jam rritur me një ndjenjë mikse ndaj Nexhmije Pagarushës, si shumë prej nesh që u rritëm nën Jugosllavi. Nexhmija ishte benjamine e lojalistëve jugosllavë, të cilët natë e ditë luftonin kulturën “iridentiste” nga Shqipëria. Nuk e teproj po të them, se në shtëpitë e të burgosurve, emri i saj ish i urryer. Këngët e saj me tone sllave e rome, në akord me udhëzimet e shokut Tito për vëllazërim-bashkim midis kombësish jugosllave, ishin tabu. Në luftën e dy diktaturave të egra për mendje e zemra të shqiptarëve, Nexhmije Pagarusha qe diva e oborrit, që pati në dispozicion të gjitha resurset e shtetit jugosllav. Asaj i jepeshin orkestrat më të mira, kompozitorë të njohur i bënin këngë enkas në spektrin e saj zanor. Njerëzve në anën e kundërt të barrikadës u mbetën kujtim i keq, paraqitjet e saj në bankete ekskluzive për shokun Tito e për të tjerë “shokë” te diktaturës. Për mua, zëri i saj është si kolonë muzikore e policisë dhe depresioneve të plakut tim.

Shpresoj të mos keqkuptohem: nuk them se gjendja qe më mirë nën diktaturën enveriste, se s’ishte. Vërtet Nexhmija u këndoi bareshave në kohën kur njeriu po aterronte në Hënë, e kur bashkatdhetarët e saj ishin kombësia më e diskriminuar në Jugosllavi. Por, në anën tjetër të kufirit, Fitnete Rexha u këndonte uzinave socialiste, ndërsa enverizmi po ushqente njerëzit me tallona, e po u thyente eshtrat në Spaç e Tepelenë. Beteja midis dy diktaturave në fushën e kulturës s’pati fitues, veç humbës tragjike në tana anët e mundshme.

Ndër humbësit ishin edhe vetë yjet e dikurshëm të estradave të diktaturës. Sa të rinj dëgjojnë sot, vërtet dëgjojnë Nexhmien? Sa Fitneten? E pra, të gjithë e dinë Hotel California. Të gjithë dinë hitet nga Pink Floid, Queen, Neil Young, a Rolling Stones. Gjithë këta u bënë yje në vitet kur diktaturat e Ballkanit kurdisnin Nexhmijen të këndojë për baresha, e Fitneten për uzina.

Sot, me distancën në kohë e hapësirën nga fëmijëria, kam arritur te një pikë, ku ndiej keqardhje edhe për Nexhmijen, edhe për Fitneten, për Vaçe Zelën, e për të gjithë artistët, që u bënë dekor diktaturash. E nuk ishte se u mungonte talenti: ku ta dish se ku do të arrinin, sikur të kishin qenë franceze a italiane. Sikur te mos kishin qenë pjellë e kombit më të shtypur në Europë.

Është mëshirë e madhe kjo, që koha shëron plagë! Ato plagë që koha s’i shëron, i zbut e i mëkon, të mos dhembin më njësoj. Koha i bën njerëzit nostalgjike, ata i merr malli për kujtime të fëmijërisë. E malli është si bareshat, u këndon veç ditëve me diell! S’do t’i kujtojë ujqërit e përgjakshëm që kafshonin në terr.

Edhe ai djali i vogël që bënte detyrat e shtëpisë, nganjëherë, kthehet e dëgjon prapë Nexhmien. E dëgjon, vërtet e dëgjon. E i dhimbset ajo, ashtu siç i dhimbset plaku me Fitneten, nëna që qan në kuzhinë, dhe vetja femijë në divan. Janë familje e palumtur të gjithë, tok me zërat nëpër eterin e radios. Dhe unë do t’i lija të patrazuar në botën e vet, me Nexhmijen në radio, po të mos ishte se ndiej prapë frymëmarrje të ujqërve në terr.

opinion nga Shqiptar Oseku

Ndjesa e këshilluar e Robertit

Është bërë trend se mund të cenosh ç’të duash dhe ia hedh paq me një “falje publike” të këshilluar. Zakonisht, për ta çuar trendin deri në fund, media duhet zgjedhur me audiencë. Ky është edhe rasti i Robertit. Ai po kërkon t’i shpëtojë gafave të veta duke kërkuar falje publike, por nuk është i mirëartikuluar dhe ‘e dreqos” gjatë komentimit të situatës. Po kërkon të na sqarojë Roberti se është keqkuptuar vetëm këtej kufijve shqiptarë. Gjë që nuk e besojmë. Herë pas here i drejtohet vetes në vetën e tretë dhe nuk del e qartë me çfarë qëllimi. E qartë fare është një gjë: Roberti nuk e ka kuptuar se çfarë “gabimi” ka bërë, ai pretendon se emërtimi i dashnores ndryshon andej dhe këndej kufijve dhe ai pretendon se nuk kishte për qëllim të fyente gratë me “këshillat” e tij sepse, sipas tij, dashnorja është ajo vajzë apo grua që ti e njeh, fejohesh me të dhe e çon në shtëpi (thotë ai). Ndërkohë, fjalët e tij ishin këshilla për gratë e martuara e me fëmijë; se si nuk do të duhej t’i mëzisnin burrat që ata më pas të mos shkonin me dashnoret. Madje, ai fliste edhe për shifra dashnoresh. E madje, madje ai bënte edhe listën e sjelljeve të mira që gratë duhej të kishin në mënyrë që burrat të mos na shqetësoheshin. Jo Robert, jo, ndjesa publike nuk bëhet me këshillime, më parë duhet ta kuptosh ku e “dhj..”, siç the edhe ti, mandej ndjesa vjen e pastër dhe e pranueshme!

Për Robertin dhe shekullin XXI

Robert Berisha ka publikuar së fundmi këngën “Dashnorja”. Titulli i këngës krijoi polemikë në mediat shqiptare, dhe jo vetëm. Por, arsyeja e këtij shkrimi nuk është thjesht titulli i këngës, por deklaratat e tij maskiliste dhe fyese për gratë e vajzat shqiptare.

“… rrijini gati burrave”, thotë ai, “që mos t’vjen puna me marr ata dashnore, … sa më pak fjalë, rrisni fëmijët, shkoni me pushime, hani, pini, rrijini gati dhe ndoshta ai nuk e rrit numrin e dashnoreve. Sa më shumë gabime bëni tek shtëpia, rritet numri i dashnoreve…”.

Këto fjalë duket të kenë dalë nga ndonjë shekull i shkuar. Vënë në gojën e një të riu shqiptar, pikërisht kur një nga plagët më të rënda sociale që kemi është vrasja dhe dhunimi i vajzave dhe grave, duket si një ëndërr e keqe.

Zot, bëje zgjim!

Robert Berisha ndoshta do të ishte mirë t’i hidhte një sy kronikave të zeza, për të kuptuar se në majë të listës së problemeve sociale që ai thotë se nuk u këndon, ndodhet ajo e dhunës ndaj grave e vajzave, për të cilat, profesor Roberti, na mban referat.

Gratë dhe vajzat shqiptare, i dashur Robert, nuk janë plaçkë dhe as objekte. Konceptet patriarkale e maskiliste, mund të të thosha t’i mbaje për vete, por as këtë nuk mund ta them. Po të them se pikërisht këto koncepte bën mirë t’i pastrosh nga koka jote e mos merr përsipër t’I bësh publike, sepse bëhesh qesharak.

“Dashnorja” nuk është fjalë e ndaluar. E vërtetë është, vjen nga fjala dashni dhe me dasht, por kam frikë se këtu fillojnë problemet e tua gjuhësore dhe konceptuale. Dashuria apo dashnia, siç e thua ambël ti, nuk është një po, një jo, një ndoshta. Dashuria jepet dhe merret, pra shkëmbehet mes qenieve humane dhe jo vetëm. Nuk mund të ndodhë që një grua qep gojën dhe i shërben burrit, sipas udhëzimeve të almanakut tend, dhe më pastaj, burri na u ndjeka mirë dhe shkon i qetë te dashnorja (ose jo, thua ti, sepse ti i jep të dy variantet, të cilat varen nga sjellja e gruas që ka në shtëpi) dhe pra, të dhënka këtë dashurinë sipas teje.

Lëmsh i madh, siç e sheh, po një lëmsh që duhet të mësosh ta shkokëlosh ti, para se të marrësh përsipër për të dhënë deklarata.

Nga ana gjuhësore, dashnorja me të dashurën ndahen vetëm me konatacionin që merr fjala, sepse asgjë të gabuar gjuhësisht nuk ka. Do të doja të të kujtoja se në këngët popullore shqiptare, që shumë lashtë u kanë kënduar dashnoreve, por kurrë nuk e kanë fyer gruan, sepse i dashur këngëtor, gruaja dhe dashnorja janë e njëjta gjini, siç e njëjta gjini dashnori dhe burri.

Po e mbyll anën gjuhësore se mund të të shkaktoj marrjemëndsh dhe ti na duhesh për ndonjë këngë të re dhe intervista të reja jo denigruese.